Η κήλη μεσοσπονδυλίου δίσκου αποτελεί μία από τις συχνότερες αιτίες ισχιαλγίας και πόνου που ξεκινά από τη μέση και επεκτείνεται προς το γλουτό και το πόδι. Όταν ένα τμήμα του μεσοσπονδυλίου δίσκου προβάλλει ή αποσπάται και πιέζει μία νευρική ρίζα, μπορεί να προκαλέσει έντονο πόνο, μούδιασμα, αίσθημα καύσου ή ακόμη και μυϊκή αδυναμία.

Στους περισσότερους ασθενείς η αρχική αντιμετώπιση είναι συντηρητική, με κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή, τροποποίηση δραστηριοτήτων και φυσικοθεραπεία. Η διεθνής βιβλιογραφία υποστηρίζει τη συντηρητική θεραπεία ως πρώτη επιλογή όταν δεν υπάρχει σοβαρό ή εξελισσόμενο νευρολογικό έλλειμμα. [3,4]

Όταν όμως ο πόνος επιμένει παρά τη θεραπεία, όταν επηρεάζει σημαντικά την καθημερινότητα ή όταν εμφανίζεται νευρολογικό έλλειμμα, μπορεί να χρειαστεί χειρουργική αποσυμπίεση της νευρικής ρίζας.

Μία από τις πλέον σύγχρονες τεχνικές είναι η Full-Endoscopic Lumbar Discectomy – πλήρως ενδοσκοπική δισκεκτομή.

Τι είναι η ενδοσκοπική δισκεκτομή;

Η ενδοσκοπική δισκεκτομή είναι μία ελάχιστα επεμβατική χειρουργική τεχνική κατά την οποία η κήλη του δίσκου αντιμετωπίζεται μέσω ενός πολύ μικρού χειρουργικού διαύλου.

Αντί να απαιτείται εκτεταμένη αποκόλληση των μυών για να προσεγγιστεί η σπονδυλική στήλη, ο χειρουργός εισάγει μέσω μιας μικρής τομής μία ειδική κάνουλα εργασίας και ένα λεπτό ενδοσκόπιο.

Στην άκρη του ενδοσκοπίου υπάρχει κάμερα υψηλής ευκρίνειας. Έτσι, η νευρική ρίζα, ο μεσοσπονδύλιος δίσκος και το κηλικό τμήμα απεικονίζονται σε μεγέθυνση σε οθόνη.

Μέσω του ίδιου μικρού διαύλου χρησιμοποιούνται ειδικά μικροχειρουργικά εργαλεία για την αφαίρεση του τμήματος του δίσκου που πιέζει το νεύρο.

Ο στόχος δεν είναι να αφαιρεθεί ολόκληρος ο μεσοσπονδύλιος δίσκος. Στόχος είναι να αφαιρεθεί το παθολογικό τμήμα που προκαλεί τη νευρική πίεση και να επιτευχθεί αποτελεσματική αποσυμπίεση με τη μικρότερη δυνατή επιβάρυνση των φυσιολογικών ανατομικών δομών.

Πώς πραγματοποιείται η επέμβαση;

Ανάλογα με το επίπεδο, τη θέση της κήλης, την ανατομία του ασθενούς και τη μορφολογία του κηλικού τμήματος, η πρόσβαση μπορεί να γίνει με διαφορετική ενδοσκοπική προσπέλαση.

Οι δύο βασικές τεχνικές είναι:

Διατρηματική προσπέλαση (transforaminal)
Το ενδοσκόπιο προσεγγίζει τον δίσκο μέσω του μεσοσπονδυλίου τρήματος, από πλάγια κατεύθυνση.

Διαπεταλιακή / interlaminar προσπέλαση
Η πρόσβαση πραγματοποιείται από την οπίσθια επιφάνεια της σπονδυλικής στήλης, μέσω του φυσιολογικού ανατομικού διαστήματος μεταξύ των πετάλων. Η τεχνική αυτή χρησιμοποιείται συχνά, μεταξύ άλλων, για κήλες στο επίπεδο Ο5–Ι1/L5–S1, ανάλογα πάντα με την ανατομία και τη θέση της κήλης.

Η σωστή επιλογή της προσπέλασης είναι εξίσου σημαντική με την ίδια την τεχνική.

Ποια είναι τα βασικά πλεονεκτήματα της ενδοσκοπικής δισκεκτομής;

1. Πολύ μικρή χειρουργική τομή

Η πρόσβαση πραγματοποιείται μέσω μιας μικρής τομής, συνήθως της τάξης λίγων χιλιοστών.

Το πλεονέκτημα δεν είναι μόνο αισθητικό. Ο μικρός χειρουργικός δίαυλος σημαίνει ότι περιορίζεται η βλάβη στους παρασπονδυλικούς μυς και στους φυσιολογικούς ιστούς.

2. Ελάχιστη μυϊκή αποκόλληση

Στην κλασική ανοικτή προσπέλαση απαιτείται μεγαλύτερη έκθεση της σπονδυλικής στήλης.

Στην πλήρως ενδοσκοπική τεχνική το χειρουργικό πεδίο προσεγγίζεται μέσα από έναν λεπτό σωλήνα εργασίας. Αυτό περιορίζει τη χειρουργική κάκωση των παρασπονδυλικών μυών.

3. Εξαιρετική οπτική του νεύρου

Η κάμερα του ενδοσκοπίου βρίσκεται πολύ κοντά στο σημείο της παθολογίας.

Η υψηλής ευκρίνειας εικόνα και η μεγέθυνση επιτρέπουν άμεση αναγνώριση:

• της νευρικής ρίζας,
• του κηλικού τμήματος,
• του μεσοσπονδυλίου δίσκου,
• των οστικών και συνδεσμικών ανατομικών στοιχείων.

Ο χειρουργός μπορεί έτσι να πραγματοποιήσει στοχευμένη αποσυμπίεση υπό άμεση όραση.

4. Μικρότερη χειρουργική επιβάρυνση

Η μικρότερη προσπέλαση και η περιορισμένη διαταραχή των ιστών μπορούν να συνδέονται με μικρότερο πρώιμο μετεγχειρητικό πόνο και ευκολότερη κινητοποίηση.

Η ενδοσκοπική χειρουργική δεν σημαίνει «μικρότερη επέμβαση» όσον αφορά την ακρίβεια που απαιτείται. Σημαίνει όμως μικρότερη πρόσβαση για την επίτευξη του ίδιου βασικού στόχου: την πλήρη αποσυμπίεση του νεύρου.

5. Ταχεία κινητοποίηση

Στους περισσότερους κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς η κινητοποίηση γίνεται πολύ σύντομα μετά την επέμβαση.

Ο ασθενής μπορεί να σηκωθεί, να περπατήσει και να αυτοεξυπηρετηθεί ήδη από την πρώιμη μετεγχειρητική περίοδο, εφόσον η κλινική του κατάσταση το επιτρέπει.

6. Σύντομη νοσηλεία

Πολλά περιστατικά μπορούν να αντιμετωπιστούν με ιδιαίτερα σύντομη παραμονή στην κλινική και, σε κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς, ακόμη και στο πλαίσιο ημερήσιας νοσηλείας.

Η απόφαση για την έξοδο δεν βασίζεται μόνο στην τεχνική της επέμβασης αλλά και:

• στη γενική κατάσταση του ασθενούς,
• στη νευρολογική εικόνα,
• στον μετεγχειρητικό πόνο,
• στην κινητοποίηση,
• στην ύπαρξη άλλων νοσημάτων.

7. Ταχύτερη επιστροφή στην καθημερινότητα

Η μικρότερη χειρουργική επιβάρυνση μπορεί να επιτρέψει γρηγορότερη επιστροφή στις καθημερινές δραστηριότητες.

Σε πρόσφατη συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση 4.186 ασθενών, η full-endoscopic δισκεκτομή συσχετίστηκε με μικρότερη διάρκεια νοσηλείας και ταχύτερη επιστροφή στην εργασία σε σύγκριση με τη μικροσκοπική δισκεκτομή. [2]

Ο χρόνος επιστροφής στην εργασία όμως εξατομικεύεται. Ένας ασθενής με εργασία γραφείου και ένας ασθενής που πραγματοποιεί βαριά χειρωνακτική εργασία δεν μπορούν να ακολουθήσουν το ίδιο χρονοδιάγραμμα.

Είναι η ενδοσκοπική δισκεκτομή καλύτερη από τη μικροδισκεκτομή;

Η σωστή επιστημονική απάντηση είναι πιο σύνθετη από ένα απλό «ναι» ή «όχι».

Η κλασική μικροδισκεκτομή παραμένει μία εξαιρετικά αποτελεσματική επέμβαση για την αντιμετώπιση της οσφυϊκής κήλης δίσκου.

Ταυτόχρονα, τα τελευταία χρόνια υπάρχουν όλο και περισσότερα υψηλής ποιότητας δεδομένα που δείχνουν ότι η ενδοσκοπική δισκεκτομή μπορεί να επιτύχει τουλάχιστον συγκρίσιμη κλινική αποτελεσματικότητα σε κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς.

Σε πολυκεντρική τυχαιοποιημένη μελέτη 613 ασθενών που δημοσιεύθηκε στο BMJ, η διατρηματική ενδοσκοπική δισκεκτομή αποδείχθηκε μη κατώτερη της ανοικτής μικροδισκεκτομής όσον αφορά τη βελτίωση του πόνου στο πόδι. Οι διαφορές μεταξύ των δύο τεχνικών στα κλινικά αποτελέσματα ήταν γενικά μικρές, ενώ η ενδοσκοπική τεχνική παρουσίασε ορισμένα πλεονεκτήματα στην αποκατάσταση. [1]

Μετα-αναλύσεις επίσης υποστηρίζουν ότι τόσο η full-endoscopic όσο και η μικροσκοπική δισκεκτομή αποτελούν ασφαλείς και αποτελεσματικές επεμβάσεις. [2]

Επομένως, το σημαντικότερο ερώτημα δεν είναι:

«Ποια τεχνική είναι γενικά καλύτερη;»

αλλά:

«Ποια τεχνική είναι καταλληλότερη για τη συγκεκριμένη κήλη και τον συγκεκριμένο ασθενή;»

Σε ποιους ασθενείς μπορεί να προταθεί ενδοσκοπική δισκεκτομή;

Η επέμβαση μπορεί να εξεταστεί σε ασθενείς με:

• οσφυϊκή κήλη μεσοσπονδυλίου δίσκου,
• ισχιαλγία λόγω πίεσης νευρικής ρίζας,
• πόνο στο πόδι που αντιστοιχεί στα ευρήματα της μαγνητικής τομογραφίας,
• συμπτώματα που επιμένουν παρά την κατάλληλη συντηρητική θεραπεία,
• σημαντικό λειτουργικό περιορισμό,
• συγκεκριμένες περιπτώσεις μυϊκής αδυναμίας ή άλλου νευρολογικού ελλείμματος.

Η μαγνητική τομογραφία πρέπει πάντοτε να συσχετίζεται με την κλινική εικόνα. Η παρουσία μιας κήλης σε μία MRI δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη χειρουργείου. [5]

Πότε δεν πρέπει να περιμένουμε;

Ορισμένες καταστάσεις χρειάζονται άμεση αξιολόγηση από χειρουργό σπονδυλικής στήλης.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται όταν εμφανίζεται:

• νέα ή εξελισσόμενη μυϊκή αδυναμία,
• σημαντικό νευρολογικό έλλειμμα,
• διαταραχή ούρησης ή αφόδευσης,
• απώλεια αισθητικότητας στην περιοχή του περινέου,
• εικόνα συμβατή με σύνδρομο ιππουρίδας.

Σε αυτές τις περιπτώσεις η αντιμετώπιση δεν πρέπει να καθυστερεί για παρατεταμένη συντηρητική θεραπεία. Οι διεθνείς συστάσεις αναγνωρίζουν την προοδευτική νευρολογική βλάβη και το σύνδρομο ιππουρίδας ως σαφείς ενδείξεις επείγουσας χειρουργικής αξιολόγησης. [3]

Υπάρχουν κίνδυνοι;

Καμία χειρουργική τεχνική δεν είναι απολύτως χωρίς κίνδυνο.

Πιθανές επιπλοκές μιας ενδοσκοπικής δισκεκτομής περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων:

• ερεθισμό ή τραυματισμό νευρικής ρίζας,
• παροδικές αισθητικές διαταραχές ή δυσαισθησία,
• ρήξη της σκληράς μήνιγγας,
• αιμάτωμα,
• λοίμωξη,
• ανεπαρκή αποσυμπίεση,
• υποτροπή της κήλης,
• ανάγκη επανεπέμβασης.

Τα ποσοστά σοβαρών επιπλοκών είναι γενικά χαμηλά σε εξειδικευμένα κέντρα, αλλά ο κίνδυνος δεν είναι μηδενικός. Η επιλογή της σωστής ένδειξης και η εμπειρία του χειρουργού στην ενδοσκοπική ανατομία είναι ιδιαίτερα σημαντικές.

Μπορεί να ξαναδημιουργηθεί κήλη μετά τη δισκεκτομή;

Ναι.

Η επέμβαση αφαιρεί το τμήμα του δίσκου που πιέζει το νεύρο, αλλά δεν αντικαθιστά τον μεσοσπονδύλιο δίσκο με έναν «καινούργιο».

Ο υπόλοιπος δίσκος παραμένει στη θέση του και μπορεί, σε ένα μικρό ποσοστό ασθενών, να παρουσιάσει νέα κήλη στο μέλλον.

Η δυνατότητα υποτροπής υπάρχει τόσο μετά από ενδοσκοπική όσο και μετά από μικροσκοπική δισκεκτομή. Στην τυχαιοποιημένη μελέτη του BMJ, η ανάγκη επανεπέμβασης ήταν συγκρίσιμη μεταξύ των δύο τεχνικών. [1]

Τι συμβαίνει μετά το χειρουργείο;

Η κινητοποίηση πραγματοποιείται συνήθως νωρίς μετά την επέμβαση.

Η αυτοεξυπηρέτηση και το περπάτημα είναι δυνατά πολύ γρήγορα στους περισσότερους ασθενείς χωρίς επιπλοκές.

Τις πρώτες εβδομάδες δίνεται έμφαση σε:

• συχνό περπάτημα,
• σταδιακή αύξηση της δραστηριότητας,
• αποφυγή ακραίας καταπόνησης,
• σωστή διαχείριση άρσης βάρους,
• εξατομικευμένη επάνοδο στην εργασία και την άσκηση.

Δεν υπάρχει ένα ενιαίο πρόγραμμα που να εφαρμόζεται σε όλους.

Η επάνοδος στην εργασία εξαρτάται από το είδος της εργασίας, τη φυσική κατάσταση, τη μορφολογία της κήλης, τη διάρκεια της νευρικής πίεσης και τη μετεγχειρητική νευρολογική εικόνα.

Συχνές ερωτήσεις για την ενδοσκοπική δισκεκτομή

Θα φύγει αμέσως η ισχιαλγία;

Όταν ο πόνος οφείλεται κυρίως στη μηχανική πίεση της νευρικής ρίζας, η αποσυμπίεση μπορεί να οδηγήσει σε πολύ γρήγορη βελτίωση.

Το μούδιασμα ή η μυϊκή αδυναμία μπορεί να χρειαστούν περισσότερο χρόνο, επειδή η αποκατάσταση εξαρτάται από το πόσο καιρό και πόσο έντονα είχε πιεστεί το νεύρο.

Πόσο μεγάλη είναι η τομή;

Στη full-endoscopic δισκεκτομή η τομή είναι συνήθως λίγων χιλιοστών, ανάλογα με το χρησιμοποιούμενο ενδοσκοπικό σύστημα.

Χρειάζεται να αφαιρεθεί ολόκληρος ο δίσκος;

Όχι. Στόχος είναι η στοχευμένη αφαίρεση του κηλικού τμήματος και η αποσυμπίεση της νευρικής ρίζας, διατηρώντας όσο το δυνατόν περισσότερο φυσιολογικό δισκικό ιστό.

Μπορώ να περπατήσω μετά την επέμβαση;

Στις περισσότερες ανεπίπλεκτες περιπτώσεις ο ασθενής κινητοποιείται ήδη την ίδια ημέρα.

Είναι όλοι οι ασθενείς κατάλληλοι για ενδοσκοπική επέμβαση;

Όχι. Η μορφολογία της κήλης, η θέση της, η ανατομία της σπονδυλικής στήλης, πιθανές προηγούμενες επεμβάσεις, η ύπαρξη στένωσης ή αστάθειας και η νευρολογική κατάσταση πρέπει να αξιολογούνται ξεχωριστά.

Συμπέρασμα

Η ενδοσκοπική δισκεκτομή αποτελεί μία από τις σημαντικότερες εξελίξεις της σύγχρονης ελάχιστα επεμβατικής χειρουργικής της σπονδυλικής στήλης.

Μέσω μιας πολύ μικρής χειρουργικής προσπέλασης επιτρέπει την άμεση απεικόνιση και στοχευμένη αφαίρεση της κήλης που πιέζει τη νευρική ρίζα.

Τα βασικά πλεονεκτήματά της είναι η περιορισμένη διαταραχή των φυσιολογικών ιστών, η μικρή τομή, η πρώιμη κινητοποίηση, η σύντομη νοσηλεία και η δυνατότητα ταχύτερης λειτουργικής αποκατάστασης σε κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς.

Το σημαντικότερο όμως στοιχείο παραμένει η σωστή επιλογή του ασθενούς και της χειρουργικής προσπέλασης.

Η ενδοσκοπική τεχνική δεν πρέπει να εφαρμόζεται επειδή απλώς είναι «νεότερη» ή επειδή απαιτεί μικρότερη τομή. Πρέπει να επιλέγεται όταν επιτρέπει ασφαλή και πλήρη αποσυμπίεση της συγκεκριμένης νευρικής ρίζας με τον μικρότερο δυνατό τραυματισμό των φυσιολογικών ανατομικών δομών.

---

Βιβλιογραφία

1. Gadjradj PS et al. Full endoscopic versus open discectomy for sciatica: randomised controlled non-inferiority trial. BMJ. 2022;376.

2. Full-endoscopic versus microscopic lumbar discectomy for lumbar disc herniation: a systematic review and meta-analysis of 4,186 cases. 2026. Η μετα-ανάλυση κατέγραψε συγκρίσιμη αποτελεσματικότητα και ορισμένα πλεονεκτήματα της ενδοσκοπικής τεχνικής ως προς τη νοσηλεία και την επιστροφή στην εργασία.

3. Costa F et al. Role of surgery in primary lumbar disk herniation: WFNS Spine Committee recommendations. World Neurosurgery X. 2024;22:100276.

4. Yaman O et al. The role of conservative treatment in lumbar disc herniations: WFNS Spine Committee recommendations. World Neurosurgery X. 2024;22:100277.

5. Pojskic M et al. Lumbar disc herniation: Epidemiology, clinical and radiologic diagnosis — WFNS Spine Committee recommendations. World Neurosurgery X. 2024.